Πως γεννήθηκε η ιδέα για τη δημιουργία της Κολεκτίβας της Ονίσιας

Κατ’ αρχάς η Ονίσια είναι τοπωνύμιο στα γεωγραφικά όρια του Πάνω Δικώμου, στην κατεχόμενη σήμερα γη μας. Εκεί υπήρχε ένα μεγάλο αγρόκτημα, τσιφλίκι, όπως το έλεγαν παλαιότερα. Μια ομάδα απόστρατων του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου το αγόρασαν και δημιούργησαν ένα πρότυπο αγροτικό συνεταιρισμό: την Αγροτική Έπαυλη της Ονίσιας. Την «Κολλεκτίβα», όπως την έλεγαν αλλιώς.

Την ιδέα την πήραν όταν κάποιοι ήρθαν για πρώτη φορά σε επαφή με ένα «Κιπούτ» στην Παλαιστίνη. Το «Κιπούτ» ήταν ένας πρότυπος αγροτικός συνεταιρισμός. Εκεί στην Παλαιστίνη, οι Άγγλοι είχαν ένα μεγάλο στρατόπεδο, ανάμεσα σε ένα χωριό Αράβων και σε ένα «Κιπούτ» Εβραίων.

Από εκεί πέρασαν χιλιάδες Κύπριοι στρατιώτες. Έβλεπαν από την μια πλευρά, την πλευρά των Αράβων, να καλλιεργούν τη γη με ξυλάλετρο, όπως και στην Κύπρο, και από την άλλη πλευρά, στο «Κιπούτ», να έχουν όλα τα σύγχρονα μηχανήματα της τότε εποχής: Τρακτέρ, θεριστικές και αλωνιστικές μηχανές, αυτοκίνητα και άλλα μέσα παραγωγής, που δεν ήξεραν καν ότι υπήρχαν.

Από εκεί, λοιπόν, πέρασε μια ομάδα Κυπρίων εθελοντών του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και βλέποντας πως δούλευε το «Κιπούτ», πήραν την απόφαση όταν τελειώσει ο πόλεμος και επιστρέψουν στην πατρίδα, να δημιουργήσουν κάτι ανάλογο και στην Κύπρο.

Ο πόλεμος τέλειωσε και σχεδόν αμέσως, μετά την αποστράτευση, που βέβαια άργησε πολύ να έλθει σε σχέση με το πότε τέλειωσε ο πόλεμος, δημιουργούν στις 20 Ιουνίου 1946 την συνεεργατική εταιρεία που αγόρασε το τσιφλίκι της Ονίσιας. Το τσιφλίκι του Πασχάλη, όπως λεγόταν στα παλιά χρόνια.

Ρίχνονται στη δουλειά να κατασκευάσουν πρώτα υποδομές, που βέβαια δεν υπήρχαν, αποθήκες, σταύλους και μάντρες για τα ζώα και κατοικίες για τα μέλη της Κολλεκτίβας. Ταυτόχρονα ξεκινούν το ξεχέρσωμα της μέχρι τότε άγονης γης και μαζί ξεκινούν και την οικονομική δραστηριότητα.

Τα πρώτα χρόνια περνούν δύσκολα, πολύ δύσκολα. Αλλά οι επιτυχίες, που δεν άργησαν να έλθουν, ήταν πολύ μεγάλες. Η προοδευτικότητα στη σκέψη και τρόπο λειτουργίας τους, ο ενθουσιασμός που τους διακατείχε, αλλά και η πίστη σ’ αυτό που έκαναν, είχε ως αποτέλεσμα πολύ σύντομα να γίνουν γνωστοί σε όλη την Κύπρο!

Χρησιμοποίησαν όλες τις σύγχρονες τεχνικές παραγωγής στη γεωργική τους δραστηριότητα, που είχε ως αποτέλεσμα να ανεβεί κατακόρυφα όχι μόνο η παραγωγικότητα αλλά και ο όγκος και η ποιότητα της παραγωγής τους. Το ίδιο συνέβηκε και στον κτηνοτροφικό τομέα, φτιάχνοντας και εξοπλίζοντας σύγχρονες εγκαταστάσεις, που δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι πρώτη φορά εισάγονταν τέτοια πράγματα στο νησί μας.

Τα «μαντάτα» τους έφτασαν πολύ γρήγορα σε όλη την Κύπρο. Αγρότες και συνεργατιστές από κάθε γωνιά του νησιού έκαναν εκδρομές στην Ονίσια να δουν από κοντά τα επιτεύγματα των «αποστράτων», όπως τους έλεγαν. Και ασφαλώς να μάθουν τα «μυστικά» τους, να διδαχτούν από αυτά. Κι αυτοί, οι απόστρατοι Κολλεκτιβάριοι, όχι μόνο δεν έκρυβαν αυτά τα «μυστικά» της δουλειάς τους, αλλά τα μοιράζονταν κιόλας με όλους τους αγρότες. Έλληνες και Τούρκους, αριστερούς και δεξιούς! Πραγματοποιώντας και οι ίδιοι επισκέψεις σε διάφορα χωριά και διαφωτίζοντας επιτόπου τους αγρότες που ήθελαν να μάθουν από τις δικές τους εμπειρίες.

Σύντομα μπήκαν και στη βιομηχανία του ασβέστη, στην οποία επίσης πολύ γρήγορα έφεραν την εκμηχανοποίηση της παραγωγής, με επίσης εξαιρετικά αποτελέσματα, ενώ ξανοίγονται και σε άλλες παραγωγικές δραστηριοτητες και τομείς παροχής υπηρεσιών.

Με όλα αυτά κέρδισαν την εκτίμηση του κόσμου, έτσι που να λένε κάποιοι δεξιοί στο Δίκωμο πως: “Ανεξάρτητα αν συμφωνούν ή διαφωνούν με την Ιδεολογία τους, είναι οι καλύτεροι άνθρωποι που γνωρίσαμε»! Προσθέτοντας ότι οι Ονισιώτες «είναι άγιοι άνθρωποι»!

Καλά, βέβαια, όλα αυτά, αλλά σε κάποιους δημιούργησαν τον φθόνο. Ένας από αυτούς ήταν και ο στρατιωτικός διοικητής της περιοχής Δικώμου, κατά την περίοδο της τουρκικής ανταρσίας και των διακοινοτικών ταραχών, που «ορκίστηκε» να καταστρέψει την Ονίσια, από ότι έλεγαν στενοί του συνεργάτες!

Ο στρατιωτικός διοικητής αυτός, ήταν κάποιος άγνωστος την εποχή εκείνη, που άκουε στο όνομα Σταύρος Σαύρου Σύρος, αξιωματικός του ελληνικού στρατού και χρόνια αργότερα υπαρχηγός της ΕΟΚΑ Β’. Βοηθός και έμπιστος συνεργάτης του Γρίβα που μακέλεψε την Κύπρο και έφεραν τον Αττίλα, την προσφυγιά και την κατοχή στο νησί μας.

Αυτοί οι άνθρωποι, οι καλοί, οι άγιοι άνθρωποι από την Ονίσια, είχαν όμως και ένα αΐπιν, για να το πω στην κυπριακή διάλεκτο. Είχαν ένα ελάττωμα, ένα κουσούρι: Ήταν όλοι τους κομμουνιστές!

Αλλά περισσότερα, γι’ αυτό και την Ονίσια στο βιβλίο του Κύπρου Κουρτελλάρη για την εγκατάλειψη της Ονίσιας, με τίτλο: «Απρίλης 1964: Η (εγ)κατάληψη της Ονίσιας
- Από αυτούς που τάχθηκαν να την… προστατεύσουν».

Φωτογραφία: Διάφορα στιγμιότυπα από την εκδήλωση - αφιέρωμα στα 75 χρόνια από την ίδρυση της Ονίσιας. Πάνω ο Γραμματέας της Έπαυλης Κωστάκης Γιαννή Λαμπαδιστής στο βήμα της εκδήλωσης

* Χαιρετισμός/Καλωσόρισμα Κωστάκη Γιαννή - Λαμπαδιστή, Γραμματέα Συνεργατικής Έπαυλης Ονίσιας στην εκδήλωση - αφιέρωμα στα 75 χρόνια από την ίδρυση της Έπαυλης, που διοργανώθηκε την Πέμπτη, 1η Ιουλίου 2021 στον Άγιο Δομέτιο, από το Ίδρυμα Λαογραφίας & Αγροτικής Ζωής “Χρίστος Κουρτελλάρης” και την Επιτροπή της Έπαυλης