Καθώς ο φόβος σκεπάζει τον κόσμο

Κανένας δεν πρέπει να παραγνωρίζει το γεγονός ότι η εκλογή Τράμπ αλλά και η άνθηση ακροδεξιών κινημάτων στην Ευρώπη σημειώθηκε καθώς η ανθρωπότητα διακατέχεται από την α γωνία και το φόβο για το σήμερα και το αύριο.

Απογοήτευση, αγανάκτηση και οργή κυριαρχεί στον κόσμο ιδιαίτερα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ για την αποτυχία κυβερνήσεων να ελέγξουν αποτελεσματικά τους πολυεθνικούς γίγαντες και τις τραπεζικές ελίτ, που διέφθειραν την πολιτική ζωή υποσκάπτοντας, κατ’ εαυτό τον τρόπο, την δημοκρατία.

Η κρίση οδήγησε σε δραστικές περικοπές της αναπτυξιακής βοήθειας, ενώ ταυτόχρονα παρασάγγες απέχουμε από τους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας, σε θέματα όπως η φτώχεια.

Ταυτόχρονα βιώσαμε και βιώνουμε  άλλες, εξίσου οξείες κρίσεις, κοινωνικού και οικονομικού χαρακτήρα: Οι τιμές των τροφίμων και των ενεργειακών αγαθών επηρέασαν βαθιά τις κοινωνίες. Οι σαρωτικές αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία τα τελευταία χρόνια ήταν το ίδιο δημιουργικές όσο και καταστροφικές.

Οι αλλαγές αυτές προκάλεσαν επιχειρηματικούς άθλους και μέσα από ένα κύμα ανανέωσης, οδήγησαν στην αξιοσημείωτη αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτές οι ίδιες όμως αλλαγές απελευθέρωσαν ισχυρές καταστρεπτικές δυνάμεις που οδήγησαν στην κοινωνική αποσύνθεση, την κοινωνική στέρηση, την περιθωριοποίηση και τη συντριβή. Ο αχαλίνωτος καπιταλισμός της αγοράς αποδείχθηκε οικονομικά πολυδάπανος και κοινωνικά καταστροφικός. Διέβρωσε την αμοιβαία πίστη και εμπιστοσύνη, την αλληλεγγύη και τους κοινωνικούς δεσμούς, στους οποίους στηρίχτηκαν οι ελεύθερες δημοκρατικές κοινωνίες και από τους οποίους εξαρτάται η επιβίωση τους. Υπονόμευσε τις βάσεις της κοινωνικής συνοχής και τις πηγές της κοινωνικής αλληλεγγύης.

Το πιο σημαντικό ίσως από όλα είναι οι σαρωτικές τεχνολογικές αλλαγές, η παγκοσμιοποίηση, η ομογενοποίηση, που συνέτειναν στο να αποδίδεται όλο και πιο παρωχημένος ρόλος στο έθνος – κράτος. Και αυτό ακόμη περισσότερο σε σχέση με τη διαχείριση της οικονομίας και τη δημιουργία αποτελεσματικής οικονομικής πολιτικής. Η αποτελεσματικότητα του σύγχρονου έθνους- κράτους, ιδιαίτερα  στα οικονομικά ζητήματα, εξέλειπε ολοκληρωτικά μετά την κατάργηση των συνόρων, που ακολούθησε την παγκοσμιοποίηση.

Πρόσθετα τα μεταναστευτικά ρεύματα, η ξενοφοβία και ο υφέρπων ρατσισμός σφραγίζουν καθοριστικά τις κοινωνίες καθώς οι κυβερνήσεις αποτυγχάνουν παταγωδώς να διαμορφώσουν τρόπους αποτελεσματικού ελέγχου της μετανάστευσης με τερματισμό των αιματηρών συγκρούσεων που αποτελούν την πηγή φυγής απελπισμένων ανθρώπων.

Απέναντι σε αυτά τα φαινόμενα η παραδοσιακή πολιτική διαχείριση της κρίσης, υπήρξε φοβική, αμήχανη και αναποτελεσματική. Όμως οι κοινωνικές εξελίξεις δεν προχωρούν με αυτοματισμούς. Χρειάζονται θεσμοί, κοινωνικός έλεγχος και κοινωνικός παρεμβατισμός για την αποτροπή φαινομένων κοινωνικού αποκλεισμού. Χρειάζονται οράματα και συνειδητές κοινωνικές επιλογές. Και πολιτικοί φορείς ικανοί να κατανοήσουν νέες επιλογές και να διαμορφώσουν κοινωνικές συμμαχίες και κοινωνικές πλειοψηφίες. Διαφορετικά οι λαοί παραμένουν εύκολο θύμα αδίστακτων δημαγωγών και φορέων αγοραίου λαϊκισμού και νεορατσισμού.

Όσο δεν γίνεται κατανοητή η ανάγκη πολιτικών που να υπηρετούν την ισότητα, τη δημοκρατία, την ανεκτικότητα, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την αλληλεγγύη και τη στήριξη των αδύνατων και αποκλεισμένων, τα φαινόμενα εκλογικής συμπεριφοράς όπως ήταν αυτά στις ΗΠΑ και προηγουμένως  στη Βρετανία με το BREXIT  αλλά και της συνεχούς ενδυνάμωσης ακροδεξιών μορφωμάτων στην Ευρώπη θα συνεχίζονται ακάθεκτα.

Τα λαϊκά κινήματα αντίδρασης προς τις πολιτικές Τράμπ στις ΗΠΑ  αποτελούν μια ελπιδοφόρα εξέλιξη. Οι πολίτες και οι κοινωνίες  μπορούν και πρέπει να αποτρέψουν την επιστροφή στο Μεσαίωνα.

* Τέως Πρόεδρος Βουλής των Αντιπροσώπων