Αυτοί που στην πράξη απεμπόλησαν το δικαίωμα της Αυτοδιάθεσης

Εξαιτίας του Μακαρίου, ασφαλώς -πάντα κατά τον κ. Σπανό- αλλά όχι γιατί π.χ. την ίδια ακριβώς περίοδο κυκλοφορεί το σχέδιο [κατ’ άλλους ιδέες] Άτσεσον. Το οποίο, προσέξτε, πρόβλεπε μεν ένωση με την Ελλάδα, αλλά μέσω της διχοτόμησης και παραχώρησης ενός μεγάλου μέρους της Κύπρου (28%) στην Τουρκία. Η οποία μάλιστα στις διαπραγματεύεσις που γίνονταν -ενδονατοϊκά και στην απουσία της Κύπρου- ζήτησε ως “πουπανωπροίτζιιν” και εδαφικά ανταλλάγματα [Καστελλόριζο] από την Ελλάδα...

Ούτε και αναφέρει ο κ. Σπανός ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός, πριν καλά καλά επιστρέψει στην Αθήνα ο Γαρουφαλιάς, εγκατέλειψε άρον-άρον το σχέδιο της μονομερούς απόφασης για ένωση. Γιατί, άραγε; Μήπως για να είναι πιο πειστικός όταν τα φορτώνει όλα στον Μακάριο;

Ακόμη: Η πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης για μονομερή κήρυξη της ένωσης από τα κοινοβούλια Ελλάδας και Κύπρου απορρίπτεται -κατά το αφήγημα Σπανού- από τον Μακάριο, όμως κατά τα γραφτά κείμενα που άφησε ο Γαρουφαλιάς άλλα διαβάζουμε:

«Η αρχική απάντηση του Μακαρίου ήταν καταφατική με όρο την απόσυρση των βρετανικών βάσεων. Όταν ο Γαρουφαλιάς υπέδειξε στον συνομιλητή του τους κινδύνους μιας βρετανικής αντίδρασης στο τετελεσμένο αυτό, ο Μακάριος συμφώνησε, και έτσι χαρμόσυνα για την ενότητα όλων των Ελλήνων έληξε η πρώτη ημέρα της βολιδοσκόπησης»².

Επιπρόσθετα: Κατά κάποια άλλα αρχεία -με πηγή πάλιν τον Γαρουφαλιά- ο Μακάριος συμφώνησε με το όλο αφήγημα όπως το μετέφερε ο Γαρουφαλιάς και ζήτησε «όπως ο Γαρουφαλιάς παρατείνει την παραμονή του στην Κύπρο, “για την πλήρη κατάστρωση των λεπτομερειών  της εφαρμογής του Σχεδίου.” Έκαμε όμως την παρατήρηση ο Κύπριος Πρόεδρος, πως στο κείμενο της απόφασης της κυπριακής Βουλής, έπρεπε να αναφέρεται ότι δεν θα παραχωρηθεί Βάση ή οποιαδήποτε άλλο αντάλλαγμα στην Τουρκία και πως θα καταργούνταν και οι αγγλικές Βάσεις. Ο Έλληνας ΥΠΕΘΑ αντέτεινε ότι θα ήταν σφάλμα η ανακίνηση θέματος αγγλικών Βάσεων και σ’ αυτό συμφώνησαν Μακάριος και Γιωρκάτζης»³.

Στο ίδιο απόσπασμα, λίγα πάρα κάτω δημοσιεύεται και ένας “διάλογος” μεταξύ Μακάριου και Γαρουφαλιά, κατά τον οποίο ο Μακάριος ρώτησε κατά πόσον θα μπορούσε να γίνει αντιβασιλεύς και με τον Γαρουφαλιά να του εξηγεί ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει⁴.

Εκ των πιο πάνω, προκύπτουν δύο εύλογα ερωτήματα:

1. Πώς ο κ. Σπανός επιρρίπτει ευθύνη στον Μακάριο για απόρριψη της πρότασης που μετέφερε ο Γαρουφαλιάς, ενώ ο ίδιος ο Γαρουφαλιάς στα απομνημονεύματά του γράφει ότι ο Μακάριος αποδέχθηκε την πρόταση; Να εικάσουμε, άραγε, ότι ο κ. Σπανός γνωρίζει περισσότερα από τον Γαρουφαλιά;
2. Αν αποδεχτούμε ως λεχθέντα αυτά που αναφέρει ο Γαρουφαλιάς και τον διάλογό του με τον Μακάριο, τότε το ερώτημα «θα μπορούσα να γίνω αντιβασιλεύς;», πως μετατρέπεται από την γραφίδα του κ. Σπανού “Κι εγώ - τι θ’ απογίνω;”...

Περί του δικαιώματος για αυτοδιάθεση

Το αναφαίρετο δικαίωμα του κυπριακού λαού -όχι των Ελληνοκυπρίων μόνο- για αυτοδιάθεση επλήγη καίρια και μη αναστρέψιμα από την μορφή και τον χαρακτήρα του αγώνα της ΕΟΚΑ και τον αποκλεισμό μιας σημαντικής μερίδας από την ελληνοκυπριακή κοινότητα (ΑΚΕΛ) και ολόκληρης της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Τη δε χαριστική βολή σ’ αυτό το δικαίωμα έδωσαν οι συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου (11 και 18 του Φλεβάρη 1959)  για δημιουργία ανεξάρτητου δικοινοτικού κράτους, όπου αναφέρετο ρητά πως η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, όσο βέβαια και η διχοτόμηση ή διπλή ένωση, απακλείονταν εσαεί.

Ωστόσο: Προσυπογράφοντας οι εκπρόσωποι των δύο κοινοτήτων -στις 18 Φλεβάρη 1959- στο Λονδίνο τη Συμφωνία της Ζυρίχης (φωτογραφία), αυτόματα οι δύο κοινότητες άσκησαν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης και επέλεξαν τη λήξη της αποικιοκρατικής κατοχής/διακυβέρνησης με τη δημιουργία του ανεξάρτητου κράτους, όπως προνοείτο στις σχετικές συμφωνίες.

Καταληκτικά: Για τον πρόεδρο των Συνδέσμων Αγωνιστών ΕΟΚΑ, για την τουρκική εισβολή και τα επακόλουθα της και τον οριστικό ενταφιασμό του δικαιώματος της “αυτοδιάθεσης - ένωσης” φταίνε όλοι οι άλλοι -και πρωτίστως ο Μακάριος- πλην των πραγματικών υπευθύνων: Αυτής τούτης της ενωτικής παράταξης με επικεφαλής τον Γρίβα, που συνέχισε τον “εθνικό” αγώνα για ένωση και μετά τις Συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου. Αγώνας, όμως, που στόχευε στην βίαιη κατάλυση του κράτους και την δολοφονία του εκλεγμένου πρέδρου της Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου. Κι αυτό θα ήταν -πασιφανώς- το τελικό στάδιο ενός οδοιπορικού με διάφορες στάσεις και φάσεις για τη διχοτόμηση της Κύπρου. Αλλά αυτό, το οδοιπορικό προς τη διχοτόμηση, είναι άλλο ένα μεγάλο και ξεχωριστό κεφάλαιο.

Παραπομπές

¹ Αναφορά του προέδρου των Συνδέσμων Αγωνιστών ΕΟΚΑ, κ. Γιάννη Σπανού, σε άρθρο του στον «Φιλελεύθερο» της Κυριακής, στις 24 του Ιούλη, με τίτλο “Η τρομοκρατία και το κράτος”
² Άρθρο Θάνου Βερέμη, ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών με τίτλο “Ενας ιστορικός γρίφος που περιμένει λύση” - εφημερίδα “Καθημερινή”, 9 Μαρτίου 2014
³ Αρχείο Νίκου Παπαναστασίου - απόσπασμα / nikospa.wordpress.com - (18.8.2016»)
⁴ όπως προηγούμενα.

* M.Sc. (econ.) / Δημοσιογράφος - Συγγραφέας [σ.σ. το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή, 14 Αυγούστου στον «Φιλελεύθερο»]