Οι ελεύθεροι άνθρωποι χρειάζονται ελεύθερο Τύπο

Την ελευθερία του Τύπου της. Η σημερινή εφημερίδα έχει 3,5 εκατομμύρια συνδρομητές- περισσότερους από ποτέ– με τα 2,5 εκατομμύρια από αυτούς να τη διαβάζουν μόνο στο διαδίκτυο. Και πληρώνουν πρόθυμα, επειδή πιστεύουν ότι με τον τρόπο αυτόν αντιστέκονται στην επιχειρούμενη εκθεμελίωση θεσμών, αξιών και κεκτημένων δικαιωμάτων. Στους παλιότερους, όπως και ο γράφων, το επίθετο τού εκδότη των NYT παραπέμπει στον πασίγνωστο δημοσιογράφο Σάιρους Σούλσμπέργκερ (ελληνικά γράφαμε τα ονόματα τότε), μάλλον προπάππο του προαναφερόμενου, ο οποίος ασχολήθηκε συστηματικά με το Κυπριακό, γνώριζε προσωπικά τους πρωταγωνιστές, ήταν παρών και κάλυψε τις κρισιμότερες φάσεις του.     

Σε μία εκτενή ομιλία με τίτλο «A Free People Need a Free Press» που εκφώνησε πρόσφατα στο Notre Dame Kellogg Institute for International Studies και δημοσιεύθηκε από τους ΝΥΤ, ο A.G. Sulzberger προσεγγίζει το θέμα τού ρόλου ενός ελεύθερου και ανεξάρτητου Τύπου σε μια υγιή δημοκρατία, σε μία εποχή που δέχεται άμεση επίθεση. Κρίνοντας ότι το περιεχόμενο της μελέτης αφορά σε μεγάλο βαθμό και στα καθ’ ημάς, επιχειρούμε μία συνοπτική παρουσίαση των κύριων σημείων, ενθαρρύνοντας κάθε ενδιαφερόμενο να τη μελετήσει και στην ολότητά της.

Η Δημοκρατία σε δοκιμασία και υποχώρηση

Όπως υπογραμμίζει ο συγγραφέας, για τους επίδοξους ηγέτες που επιδιώκουν να υπονομεύσουν τους νόμους, τους κανόνες και τους θεσμούς, η ελευθερία του Τύπου είναι συνήθως ένας από τους πρώτους στόχους, διότι, μόλις περιοριστεί, γίνεται πολύ πιο εύκολο γι’ αυτούς να ενεργούν με ατιμωρησία. Επιθέσεις εναντίον του Τύπου είναι συνήθως πρόδρομοι επιθέσεων εναντίον άλλων δημοκρατικών θεσμών και δικαιωμάτων όπως η ελευθερία έκφρασης και η αμερόληπτη απονομή της δικαιοσύνης. Η εικόνα που παρουσιάζει για την κατάσταση του Τύπου στις ΗΠΑ είναι απογοητευτική: «Περίπου το ένα τρίτο όλων των θέσεων εργασίας έχουν εξαφανιστεί τα τελευταία 15 χρόνια. Εκατοντάδες εφημερίδες έχουν κλείσει και συνεχίζουν να κλείνουν με ρυθμό πάνω από δύο την εβδομάδα. Αυτή η οικονομική πίεση έχει αυξηθεί σε ένα σύστημα πληροφοριών που κυριαρχείται από μια χούφτα τεχνολογικών γιγάντων, οι οποίοι ελέγχουν τη ροή τους στο διαδίκτυο και δείχνουν την εχθρότητά τους στην ανεξάρτητη δημοσιογραφία, επιδεικνύοντας ελάχιστη ανησυχία για την ποιότητα των πληροφοριών που μεταδίδουν στο κοινό».

Αναφερόμενος στη δεύτερη θητεία του Τραμπ υπογραμμίζει: «Θεμελιώδεις νόμοι και κανόνες υπονομεύονται ή παραμερίζονται, όπως κράτος δικαίου, διάκριση  εξουσιών, πνευματική ελευθερία. Βλέπουμε την προσπάθεια να κυνηγηθούν κυβερνητικές υπηρεσίες, πανεπιστήμια, πολιτιστικά ιδρύματα, ερευνητικοί οργανισμοί και δικηγορικά γραφεία. Βλέπουμε ακόμη προκλήσεις στην εξουσία του Κογκρέσου, των δικαστηρίων και κάθε θεσμού ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας».

Τύπος: Από σκύλος- φύλακας, σκύλος- υπηρέτης

Ο A.G. Sulzberger  περιγράφει τον ρόλο που καλείται να διαδραματίσει ο Τύπος και πιο συγκεκριμένα οι ΝΥΤ στο νέο περιβάλλον: «Ο ρόλος μας είναι να καλύπτουμε τις πολιτικές συζητήσεις, όχι να συμμετέχουμε σε αυτές. Δεν είμαστε η αντιπολίτευση, ούτε όμως και οι μαζορέτες κανενός. Υπηρετούμε την αλήθεια και το κοινό που αξίζει να την γνωρίζει. Αυτό σημαίνει ότι θα καλύπτουμε με πληρότητα και δίκαια την κυβέρνηση Τραμπ, ανεξάρτητα από τις επιθέσεις που μας εξαπολύει. Θα συνεχίσουμε να προβάλλουμε τις καταχρήσεις και τις αποτυχίες της, αλλά και τις επιτυχίες και τα επιτεύγματά της. Η ανεξαρτησία μας σημαίνει ότι δεν θα ενδώσουμε στον εκφοβισμό, ούτε θα συμβιβαστούμε με την εξουσία. Θα εξακολουθήσουμε να καλύπτουμε τα γεγονότα όπως συμβαίνουν και να δίνουμε στο κοινό την πλήρη εικόνα».

Εξηγεί περαιτέρω ότι οι Times τήρησαν την ίδια στάση και στις προηγούμενες δεκαετίες και ότι πρόεδροι και από τα δύο κόμματα είχαν έντονα παράπονα γι’ αυτήν την κάλυψη.  Αντί παραπόνων, λέει, ο Τραμπ επιδίδεται σε προληπτικές και συστηματικές επιθέσεις κατά των Times  με φράσεις  όπως “οι αποτυχημένοι N.Y. Times.” και “οι ψευδείς ειδήσεις N. Y. Times”». Πρωταρχικός του στόχος είναι «να υπονομεύσει την κοινωνική και οικονομική θέση των ανεξάρτητων ειδησεογραφικών οργανισμών. Να παραγκωνίσει δημοσιογράφους που κάνουν δύσκολες ερωτήσεις και να αναδείξει  εκείνους που παπαγαλίζουν τη γραμμή του κόμματος. Αν αυτός ο στόχος επιτευχθεί, τότε ο Τύπος θα μετατραπεί από σκύλο-φύλακα σε σκύλο υπηρέτη».

Όσο κι αν διαβάσαμε διάφορα άρθρα για την απαράδεκτη κατάσταση που έχει επιβληθεί κατά των δημοσιογράφων στη δεύτερη θητεία Τραμπ, η εικόνα που παρουσιάζει ο ίδιος ο εκδότης των ΝΥΤ είναι ανατριχιαστική, καθώς υποστηρίζει ότι αυτό που συμβαίνει, συνιστά την πιο μετωπική επίθεση στον αμερικανικό Τύπο εδώ και έναν αιώνα: «Σήμερα, οι δημοσιογράφοι κατακλύζονται από χιλιάδες θυμωμένα, μισαλλόδοξα και απειλητικά μηνύματα. Στόχος τού προέδρου Τραμπ και των υποστηρικτών του δεν είναι μόνο να τρομάξουν τους δημοσιογράφους. Θέλουν να εκπαιδεύσουν τους ανθρώπους, να αντιπαθούν και να δυσπιστούν στα μέσα ενημέρωσης. Πέραν τούτων, καταφεύγει στα αστικά δικαστήρια για την τιμωρία τους. Ακόμη και η πιο επιπόλαιη αγωγή μπορεί να είναι δαπανηρή και χρονοβόρα. Μικρότεροι ειδησεογραφικοί οργανισμοί φοβούνται ότι θα αποστραγγιστούν οικονομικά αν κερδίσουν μία υπόθεση, ή να χρεοκοπήσουν, αν χάσουν. Στόχος είναι ακόμη, όχι να διαλυθεί ο ανεξάρτητος Τύπος, αλλά να αντικατασταθεί με φιλικά προς την κυβέρνηση μέσα ενημέρωσης που θα ελέγχονται από υποστηρικτές της».

Ο πρόεδρος Τραμπ χρησιμοποιεί τα αστικά δικαστήρια για να τιμωρήσει όσους τον αμφισβητούν. Το παραδέχθηκε ο ίδιος, υπενθυμίζει ο  A.G. Sulzberger, αναφερόμενος σε μια αποτυχημένη αγωγή του για συκοφαντική δυσφήμιση εναντίον δημοσιογράφου των Times, δηλώνοντας κυνικά: «Ξόδεψα μερικά δολάρια σε νομικές αμοιβές και εκείνοι (ενν. η εφημερίδα) ξόδεψαν πολύ περισσότερα. Σκοπός μου ήταν, να κάνω τη ζωή του (ενν. του δημοσιογράφου) άθλια, κάτι για το οποίο είμαι χαρούμενος».

Το καθήκον μας μπροστά στη νέα κατάσταση

Ο εκδότης των ΝΥΤ αναφέρει μία ακόμη διάσταση του προβλήματος και συγκεκριμένα το γεγονός ότι μεγάλες εταιρείες που υποστήριζαν παραδοσιακά τη δημοσιογραφία, τώρα φοβούνται αντίποινα. Ακαδημαϊκοί και προσωπικότητες που εδώ και χρόνια υπερασπίζονταν σθεναρά το κράτος δικαίου, τώρα εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Σχολιάζει: «Κατανοώ όλη αυτή την επιφυλακτικότητα. Οι άνθρωποι και οι θεσμοί αισθάνονται ευάλωτοι. Από την άλλη, τα δικαιώματά μας μπορούν να διατηρηθούν, μόνο αν τα χρησιμοποιήσουμε. Η προθυμία κάθε ατόμου να ασκήσει το μικρό μερίδιό του σε αυτή τη δοκιμασία έχει σημασία. Κάθε υποχώρηση έχει επίσης σημασία. Ο φόβος είναι μεταδοτικός. Αλλά το θάρρος είναι επίσης μεταδοτικό. Αντιστεκόμαστε στην εξουσία, θέτοντας τις αρχές μας πάνω από το βραχυπρόθεσμο συμφέρον. Έχουμε μάθει όλα αυτά τα χρόνια ότι το να ακολουθεί κανείς τις αρχές του μερικές φορές έχει κόστος. Αν η δίκαιη και ακριβής κάλυψη έχει ως αποτέλεσμα απώλεια πρόσβασης στην εξουσία ή λιγότερες διαφημίσεις ή ακυρωμένες συνδρομές, ας είναι. Όταν εμμένουμε στις αξίες μας και κάνουμε τη δουλειά μας με αυστηρότητα και δικαιοσύνη, επωφελούμαστε από τη βαθύτερη εμπιστοσύνη και την αυξανόμενη αναγνωσιμότητα μακροπρόθεσμα».

Η κατάληξη του κειμένου είναι κάλεσμα αντίστασης, εμμονής σε αρχές και μήνυμα ελπίδας: «Η δημοκρατία αναθέτει διαφορετικούς ρόλους σε όλους μας. Ο ρόλος του Τύπου είναι να οπλίσει το κοινό με τις πληροφορίες και το πλαίσιο που χρειάζεται, για να κρίνει. Χωρίς ελεύθερο Τύπο, πώς θα γνωρίζει ο κόσμος  αν η κυβέρνηση ενεργεί νόμιμα και προς το συμφέρον του; Αν οι ηγέτες τού λένε την αλήθεια; Αν τα θεσμικά όργανα ενεργούν προς όφελος της κοινωνίας; Αν οι ελευθερίες διατηρούνται και υπερασπίζονται, ή αν διαβρώνονται από δυνάμεις που επιδιώκουν να αντικαταστήσουν την αλήθεια και την πραγματικότητα, με προπαγάνδα και παραπληροφόρηση; Ένας ισχυρός και ανεξάρτητος Τύπος είναι απαραίτητος. Αν διαβρωθεί, δεν θα είναι εύκολο να ανοικοδομηθεί ξανά».

Φωτογραφία: Αριστερά ο Arthur Gregg Sulzberger
και δεξιά ο Παύλος Παύλου

* Εκδότης των New York Times
** Δημοσιογράφος (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)