Οι σχέσεις Ηνωμένων Πολιτείων και Λαϊκής Δημοκρατίας Κίνας και η «Παγίδα Θουκυδίδη»

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν κρύψει τις ανησυχίες τους για την ανάπτυξη, πρόοδο και άνοδο της Κίνας, την οποία θεωρούν τον κύριο αντίπαλο τους και προσπαθούν με διάφορους τρόπους να αναχαιτίσουν την ανάπτυξη της. Οι σχέσεις τους επιδεινώθηκαν τα τελευταία χρόνια, είναι ανταγωνιστικές στην οικονομία, εμπόριο, Τεχνητή Νοημοσύνη καθώς και σε σειρά διεθνή και περιφερειακά προβλήματα και διενέξεις. Η επιστροφή του Ντόναλτ Τράμπ στην Προεδρία των ΗΠΑ το 2025 χαρακτηρίζεται από μια αντιφατική προσέγγιση απέναντι στην Κίνα. Από την μια πλευρά εξαγγέλλει δασμούς, επιβάλλει απαγορεύσεις εξαγωγής συγκεκριμένων προϊόντων, εξοπλίζει την Ταϊβάν, στοχεύει κράτη που συνεργάζονται με την Κίνα και ενισχύει την παρουσία των ΗΠΑ στον Ινδοειρηνικό. Από την άλλη πλευρά διεξάγονται συνομιλίες στα οικονομικά και εμπορικά θέματα καθώς και συναντήσεις σε ανώτατο επίπεδο με την ηγεσία της Κίνας. Το γεγονός, ότι τους τελευταίους πέντε μήνες έγιναν δύο συναντήσεις, των Προέδρων των ΗΠΑ και της Κίνας αποτελεί μια θετική εξέλιξη έστω και αν δεν υπάρχουν ακόμη σημαντικά, ουσιαστικά, απτά αποτελέσματα. Οι συναντήσεις Τράμπ - Σι δημιουργούν διαύλους επικοινωνίας, προϋποθέσεις διαχείρισης του ανταγωνισμού και αποτροπής της σύγκρουσης.

Η Κινεζική προσέγγιση και οι σκέψεις - θέσεις Σι Τσιπίνγκ

Στο επίκεντρο της συνάντησης και δηλώσεων ήταν η «Παγίδα Θουκυδίδη», η οποία αναφέρεται στο αναπόφευκτο της σύγκρουσης, του πολέμου μεταξύ μιας ανερχόμενης δύναμης και μιας ηγεμονικής δύναμης. Ο ΓΓ του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας και Πρόεδρος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας Σι Τζιπίνγκ έθεσε ως βασικό στόχο τις ειρηνικές σχέσεις και συνεργασία της χώρας του με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για ακόμη μια φορά αναφέρθηκε στην «Παγίδα Θουκυδίδη» και την αναγκαιότητα να αποφευχθεί και έθεσε συγκεκριμένα το πλαίσιο των σχέσεων των δύο κρατών.

• Ο πρώτος συμβολισμός - μήνυμα είναι, ότι η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας είναι η ανερχόμενη δύναμη, όπως η Αθήνα στην εποχή της.
• Το δεύτερο μήνυμα είναι ότι η Κίνα και οι ΗΠΑ είναι ισότιμα κράτη, αποτελούν μεγάλες χώρες, κορυφαία έθνη, με κοινή ιστορική ευθύνη στα κεφαλαιώδη θέματα της ανθρωπότητας.
• Το τρίτο μήνυμα είναι η δυνατότητα και αναγκαιότητα αποφυγής της σύγκρουσης, του πολέμου, μέσω της ειρηνικής συνύπαρξης και της διαχείρισης του ανταγωνισμού με τη δημιουργία καναλιών επικοινωνίας, μηχανισμών και θεσμών συνεργασίας για αμοιβαίο όφελος.

Στο χαιρετισμό που απεύθυνε ο Πρόεδρος Σι Τζιπίνγκ στο Λευκό Οίκο, ανέφερε, ότι η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως δύο μεγάλες χώρες, επωμίζονται μια ιστορική ευθύνη για προώθηση της ανθρώπινης ανάπτυξης και προόδου. Η Κίνα, είπε, είναι έτοιμη να συνεργαστεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες για να οδηγήσει το γιγάντιο πλοίο των σχέσεων Κίνας - ΗΠΑ σε μια σταθερή πορεία προς το μέλλον, σημειώνοντας την αναγκαιότητα να ενισχύσουν την επικοινωνία, να συνεργαστούν με ειλικρίνεια και να συνυπάρξουν ειρηνικά.

Ο ηγέτης της Κίνας ιεράρχησε τρία κύρια ζητήματα που αποτελούν τον πυρήνα των αμερικανο-σινικών σχέσεων και αφορούν ταυτόχρονα τη διεθνή κοινότητα.

• Πρώτο, το θέμα ειρήνη και πόλεμος, αναφέροντας χαρακτηριστικά, ότι «οι δύο στρατοί μας θα πρέπει να διατηρούν ανοικτό τακτικό διάλογο και να βελτιώνουν τους μηχανισμούς επικοινωνίας και πρόληψης κρίσεων. Η «Παγίδα του Θουκυδίδη» μπορεί να ξεπεραστεί». Υπενθύμισε, ότι Κινέζοι και Αμερικανοί στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο πολέμησαν ώμο με ώμο. «Ο κινέζικος λαός, σημείωσε, δεν ξέχασε ποτέ αυτό το κομμάτι της ιστορίας, ούτε ο αμερικάνικος λαός.»
• Το δεύτερο μεγάλο θέμα, αφορά τη Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο ηγέτης της Κίνας έθεσε και εδώ το πλαίσιο αμφισβητώντας διπλωματικά την αντίληψη υπεροχής των ΗΠΑ. Υπογράμμισε την αναγκαιότητα η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης να είναι υπό ανθρώπινο έλεγχο και να εξυπηρετεί την ευημερία του λαού. Υπογράμμισε, ότι «τόσο η Κίνα όσο και οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι κορυφαία έθνη στην Τεχνητή Νοημοσύνη. .Έχουμε και οι δύο τόσο την ικανότητα όσο και την ευθύνη να αναπτύξουμε και να διαχειριστούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη για καλό και να διασφαλίσουμε, ότι η ανάπτυξη της βρίσκεται πάντα υπό ανθρώπινο έλεγχο και εξυπηρετεί την ευημερία του λαού.»
• Το τρίτο θέμα είναι η συνεργασία γενικά μεταξύ των δύο χωρών και ειδικά στους τομείς της οικονομίας και εμπορίου. Επανέλαβε, ότι η συνεργασία μπορεί να αποφέρει αμοιβαία κέρδη, ενώ η αντιπαράθεση επιβάλλει κόστος και στις δύο πλευρές.. «Ο ανταγωνισμός, ανέφερε, δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί. Αντίθετα, θα πρέπει να οριοθετείται και να διεξάγεται ως ένας αγώνας δρόμου στον οποίο κάθε πλευρά επιδιώκει να έχει καλύτερες επιδόσεις, και όχι ως ένας αγώνας μηδενικού αθροίσματος στον οποίο το κέρδος της μίας πλευράς γίνεται αναγκαστικά η απώλεια της άλλης».

Ο ανταγωνισμός των αντίθετων πλευρών μιας αντίθεσης δεν οδηγεί απαραίτητα στην ολοκληρωτική σύγκρουση μηδενικού αθροίσματος, μπορεί να τύχει διαχείρισης αποτροπής της σύγκρουσης και σταδιακής εξέλιξης και μεταμόρφωσης της αντίθεσης. Εξού και η δυνατότητα αποφυγής της «Παγίδας Θουκυδίδη», που στις σημερινές συνθήκες και στρατιωτικές δυνατότητες των υπερδυνάμεων η αποδοχή του αναπόφευκτου της, δηλαδή του πολέμου, θα οδηγήσει σε τραγικές συνέπειες για όλους.

Οι θέσεις - σκέψεις του Σι Τζιπίνγκ για τις σχέσεις ΗΠΑ - Κίνας αποτελούν μέρος και συνέχεια της ευρύτερης φιλοσοφικο-πολιτικής του σκέψης και της προσέγγισης και πρωτοβουλιών του ΚΚΚ και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας . Αυτή η πολιτική σε διεθνές επίπεδο εκδηλώθηκε σταδιακά με τις τέσσερεις σημαντικές πρωτοβουλίες του Προέδρου Σι, για την Παγκόσμια Ανάπτυξη (2021), την Παγκόσμια Ασφάλεια (2022), τον Παγκόσμιο πολιτισμό (2023) και την Παγκόσμια διακυβέρνηση (2025). Οι πρωτοβουλίες υπογραμμίζουν τη θέση του ΚΚΚ και της ΛΔΚ για την προώθηση της ειρήνης, της αδιαίρετης ασφάλειας, της συνεργασίας στη παγκόσμια διακυβέρνηση, του σεβασμού της κυριαρχικής ισότητας των κρατών, το σεβασμό της διαφορετικότητας των πολιτισμών και την προώθηση διαπολιτισμικών ανταλλαγών, την προώθηση συνεργασιών για αμοιβαία επωφελή οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και πρόοδο.

Η μεγαλειώδης υποδοχή Τραμπ στον Σι και η ισοτιμία ΗΠΑ - Κίνας

Από την πλευρά του ο Πρόεδρος Τραμπ, ανεξάρτητα από τις πολιτικές του και αν συμφωνεί κάποιος μαζί του ή όχι, επιφύλαξε στον Πρόεδρο Σι μια μεγαλειώδη υποδοχή και είχε άψογη συμπεριφορά καθ’ όλη τη διάρκεια της επίσκεψης, διαχέοντας φιλικά αισθήματα, διάθεση συζήτησης και σεβασμό στην Κίνα ως ισότιμη δύναμη. Η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας δεν σημαίνει αλλαγή πολιτικών, δεν σημαίνει εξάλειψη του ανταγωνισμού και των διαφορών. Άλλωστε δεν ανέμενε κανείς ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Το ζητούμενο είναι οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, τα δύο μεγάλα κράτη να συνυπάρξουν ειρηνικά, να διαχειριστούν τον ανταγωνισμό και διαφορές τους, να επιδιώξουν το κοινό καλό των λαών τους και του κόσμου. Για αυτό χρειάζεται επικοινωνία, μηχανισμοί και θεσμοί συνεργασίας με αμοιβαίο σεβασμό και αλληλοκατανόηση. Το ερώτημα είναι αν τα δύο κράτη μπορούν να πετύχουν αυτό το ζητούμενο. Ο δρόμος είναι μακρύς και δύσκολος. Ισχύει όμως η ρήση του αρχαίου Κινέζου φιλόσοφου Λάο Τσε, ιδρυτή του Ταοϊσμού, ότι «ένα ταξίδι χιλίων μιλίων αρχίζει με ένα μόνο βήμα».

* Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Frederick