Menu
Ελληνοτουρκικά: «Διάλογος» για συνθηκολόγηση

Ελληνοτουρκικά: «Διάλογος» για συνθ…

Γράφει: Δημήτρης Μηλάκας*...

Έκθεση Επιτροπής Πισσαρίδη: Με οδηγό τα «αιτήματα» του κεφαλαίου, φορτώνουν την κρίση στο λαό

Έκθεση Επιτροπής Πισσαρίδη: Με οδηγ…

Την Εκθεση της λεγόμενης ...

Κύπρος: Είκοσι πέντε (25) νέα κρούσματα κορωνοϊού

Κύπρος: Είκοσι πέντε (25) νέα κρου…

• Ο συνολικός αριθμός των...

Ελλάδα: «Ατομική ευθύνη» των «αρίστων» η εγκληματική εξυπηρέτηση των εφοπλιστών...

Ελλάδα: «Ατομική ευθύνη» των «αρίστ…

• Αύξηση 80-85% της πληρό...

Ηνωμένες Πολιτείες: Κινητοποιήσεις ενάντια στις κοινωνικές ανισότητες

Ηνωμένες Πολιτείες: Κινητοποιήσεις …

Στους δρόμους του αγώνα π...

Κορωνοϊός: Άλλα 15 περιστατικά ανακοινώθηκαν σήμερα το μεσημέρι στην Κύπρο

Κορωνοϊός: Άλλα 15 περιστατικά ανακ…

Δέκα πέντε νέα κρούσματα ...

Ηνωμένες Πολιτείες: Εκατομμύρια άνεργοι χωρίς το ομοσπονδιακό επίδομα

Ηνωμένες Πολιτείες: Εκατομμύρια άνε…

Το επιπρόσθετο επίδομα πο...

Το καλοκαίρι της απειλής...

Το καλοκαίρι της απειλής...

Γράφει: Λιάνα Κανέλλη* Τ...

ΠΟΥ: Η διάρκεια της πανδημίας θα είναι πολύ μεγάλη!

ΠΟΥ: Η διάρκεια της πανδημίας θα εί…

• Γκεμπρεγέσους: Η πανδημ...

Γιατροί της Κούβας: Επανάσταση, σοσιαλισμός, ανθρωπισμός και διεθνισμός

Γιατροί της Κούβας: Επανάσταση, σοσ…

• "Ο καλύτερος τρόπος να ...

Prev Next

O Βάρναλης για τους Στοχασμούς του Σολωμού

O Βάρναλης για τους Στοχασμούς του Σολωμού
Γράφει: Γεράσιμος Χολέβας*

Σαν σήμερα έφυγε από τη ζωή ο Διονύσιος Σολωμός / Ο Χέγκελ στο έργο του Σολωμού και η προσέγγιση του Βάρναλη – Μια σύντομη αναφορά

Οι Στοχασμοί δεν είναι ένα από τα έργα του ποιητή Διονυσίου Σολωμού, αλλά σημειώσεις και αυτοσχόλια, στα ιταλικά, που μετέφρασε και δημοσίευσε ο Ιάκωβος Πολυλάς. Αποτελούν ένα μέσο κατανόησης της ποιητικής έκφρασης του Δ. Σολωμού, που έφυγε από τη ζωή, σαν σήμερα, στις 9 Φεβρουαρίου 1857.

Διαβάζοντας τις σημειώσεις και τα αυτοσχόλια του ποιητή μπορεί κανείς να προσεγγίσει αναλυτικά τους Ελεύθερους Πολιορκημένους, αλλά και το σύνολο του έργου του, το οποίο βρίσκεται σε άμεση επικοινωνία με το σύστημα σκέψης του Γερμανού ιδεαλιστή φιλοσόφου Γκεόργκ Βίλχεμ Φρίντριχ Χέγκελ, όπως έχει αποδειχθεί από πολλούς μελετητές του ποιητή. Ο Δ. Σολωμός είχε επηρεαστεί απ’ τον γερμανικό ιδεαλισμό και ιδιαίτερα, εκτός απ’ τον Χέγκελ, απ’ τις αισθητικές φιλοσοφικές απόψεις των Ιμμάνουελ Καντ και Φρίντριχ Σίλλερ1.

Οι Στοχασμοί δημοσιεύθηκαν το 1859, στην έκδοση των Ευρισκομένων του Δ. Σολωμού και προτάσσονται στην ποιητική σύνθεση των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Η δημοσίευση των σημειώσεων, υπό τον τίτλο Στοχασμοί του ποιητή, εξηγείται απ’ τον Ι. Πολυλά ως εξής:

«Διάφορες μελέταις εἰς τὸ ποίημα περιέχουν τὰ χειρόγραφα· τοὺς στοχασμοὺς τούτους, εἰς ἰταλικὴ γλῶσσα γραμμένους, ἀναγκάσθηκα νὰ μεταφράσω καὶ νὰ τοὺς προτάξω, ὡς εἰσαγωγήν, εἰς τὰ τρία Σχεδιάσματα, διὰ δύο λόγους, πρῶτον, ὅτι τὰ νοήματα καθ’ ἑαυτὰ εἶναι ἀξιόλογα· δεύτερον, ὅτι αὐτὰ εἶναι ὡσὰν ἡ ψυχὴ ἑνὸς πλάσματος, τοῦ ὀποίου δὲν σώζονται εἰμὴ κάποια μέλη ἀτελειοποίητα»2.

Ο ποιητής και συγγραφέας Κώστας Βάρναλης, μελετητής του Σολωμού, έγραφε, το 1925, στο έργο του Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική:

«Ο συγγραφέας αυτής της μελέτης θαυμάζει τον Σολωμό όσο ή και περισσότερο από κάθε άλλον. Μα μονάχα ο θαυμασμός, που κρατιέται από αντικειμενική γνώση της πραγματικότητας έχει αξία, γιατί έχει θεμέλιο. Είναι θαυμασμός δικαιολογημένος. Και με το να ‘ναι τέτοιος έχει αξιοπρέπεια, δεν πέφτει ποτές στο επίπεδο της ψευτομαρτυρίας ενάντια στα πράγματα»3.

Με αυτό το σκεπτικό στα Σολωμικά του, όπου δημοσιεύει τους Στοχασμούς όπως τους είχε μεταφράσει ο Πολυλάς, τονίζει:

Οι Στοχασμοί «αποτελούνε τα άρθρα του ποιητικού ‘‘πιστεύω’’ του Σολωμού στην πιο ώριμη και πιο συνειδητή περίοδο της δημιουργικής του ζωής» και «μας βοηθούνε πολύ στην κατανόηση του κυριότερου έργου του, του έργου όλης της ζωής του, των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Μας δείχνουνε πόσο βαθιά στοχαζότανε ο πρώτος ποιητής της ξαναγεννημένης Ελλάδας και πως αντιλαμβανότανε την ποίηση: την τοποθετούσε στην απόλυτη σφαίρα του Πνεύματος, δίπλα στη Θρησκεία και στη Φιλοσοφία, όπως ο Έγελος»4.

Ο Κ. Βάρναλης, από νωρίς, διατύπωσε την άποψη ότι ο Σολωμός

«αυτούς τους Στοχασμούς δεν τους έγραψε ούτε για να δημοσιευθούνε, ούτε για να συζητηθούνε, ούτε για ν’ αποτελέσουνε το κλειδί του ποιήματος του. Ήταν αισθητικές και τεχνικές σημειώσεις, που ενδιαφέρανε μονάχα αυτόν τον ίδιον»5.

Πρόκειται, γράφει, για

«μια σειρά οδηγητικές εντολές για τη δουλειά του, εντολές, που δεν τις γέννησε το μυαλό του απευθείας και από μονάχο του», αλλά «είναι παρμένες από τα ‘‘Αισθητικά μαθήματα’’ του Εγέλου και τις ‘‘Αισθητικές πραγματείες’’ του Σίλλερ»6.

Ο Κ. Βάρναλης, εφαρμόζοντας αυτό που αρχικά είπε («μονάχα ο θαυμασμός, που κρατιέται από αντικειμενική γνώση της πραγματικότητας έχει αξία., γιατί έχει θεμέλιο»), επισημαίνει:

«Οι Στοχασμοί αν δεν είναι πρωτότυπα εφευρήματα του ‘‘μεγάλου νοός’’ του Σολωμού, δεν είναι και κρύες τεχνικές και θεωρητικές ρετσέτες παρμένες από το Μουσείο των αισθητικών συστημάτων και των πρακτικών οδηγών της τέχνης. Είναι ζωντανά ιδεολογικά αντιφεγγίσματα της καινούριας τότε κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας. Κείνα τα χρόνια γινότανε σε όλη την Ευρώπη η νέα κατάταξη της κοινωνικής διάρθρωσης. Η αστική τάξη πήρε και έπαιρνε στα χέρια της εξουσία και οργάνωνε εθνικά κράτη. Αυτή η ριζική μεταβολή στον ‘‘έξω’’ κόσμο, έφερνε σωρό μεταβολές και στον ‘‘μέσα’’: στον πνευματικό και ηθικό»7.

Υπογραμμίζει, μάλιστα, πως «όποιος, όμως τους θεωρεί πρωτότυπες σκέψεις του ποιητή ή αιώνιες αλήθειες, που ο καθένας θα έπρεπε να τις ξέρει, όποιος εμπιστεύεται μονάχα στη διαίσθηση» «αυτός θα καταλάβει ό, τι ο ίδιος θέλει κι όχι ό, τι ο ίδιος ο Σολωμός εννοεί»8.

***

1. Για περισσότερα βλ. Γιώργος Βελουδής, Διονύσιος Σολωμός. Ρομαντική ποίηση και ποιητική. Οι γερμανικές πηγές, Γνώση, Αθήνα 1989, Κώστας Βάρναλης, Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική (φιλολογική επιμέλεια: Γιώργος Βελουδής), Κέδρος, Αθήνα 2000, σ.71- 121, Διονυσίου Σολωμού Στοχασμοί (επιμέλεια ιταλικού κειμένου.: Massimo Perri, προλεγόμενα – μετάφραση: Στυλιανός Αλεξίου, φιλοσοφικός σχολιασμός: Κώστας Ανδρουλιδάκης), Στιγμή, Αθήνα 1999, σ. 50- 96

2. Δ. Σολωμός, Τα ευρισκόμενα, Αντ. Τερζάκη («Πολυλά»), Κέρκυρα 1859, σ. 225. Σημειώνεται ότι, λόγω αδυναμίας να εντοπισθεί αντίγραφο της έκδοσης των Ευρισκομένων, το απόσπασμα και οι πληροφορίες «αλιεύτηκαν» από την έκδοση Διονυσίου Σολωμού «Στοχασμοί» στους «Ελεύθερους Πολιορκισμένους» (ιταλικό κείμενο – μετάφραση – εισαγωγή – σχόλια: Γιώργος Βελουδής), Περίπλους, Αθήνα 1997, σ. 12.

3. Κώστας Βάρναλης, Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική (φιλολογική επιμέλεια: Γιώργος Βελουδής), Κέδρος, Αθήνα 2000, σ. 10.

4. Κώστας Βάρναλης, Σολωμικά, «Οι στοχασμοί του ποιητή», Κέδρος, Αθήνα 1957, σ. 89.

5. Ό. π, σ. 89.

6. Ό. π, σ. 90.

7. Ό. π, σ. 93.

8. Ό. π, σ. 93- 94.

* Ημεροδρόμος [Το κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2017]

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

back to top