Menu
Δεν υπήρξαν νεκροί στο Πολυτεχνείο...!

Δεν υπήρξαν νεκροί στο Πολυτεχνείο.…

• Αυτό ισχυρίστηκε βουλευ...

Δεν υπήρξαν νεκροί στο Πολυτεχνείο...!

Δεν υπήρξαν νεκροί στο Πολυτεχνείο.…

• Αυτό ισχυρίστηκε βουλευ...

Η ιστορία πίσω από δύο «αθώα» μπλουζάκια του ισραηλινού στρατού και της Μοσάντ

Η ιστορία πίσω από δύο «αθώα» μπλου…

• Η ιστορία και οι προεκτ...

Η ουσία της πολιτικής ισότητας και ο... αριστερός Ερχιουρμάν

Η ουσία της πολιτικής ισότητας και …

Γράφει: Κύπρος Κουρτελλάρ...

Ελβετική φαρμακοβιομηχανία χρηματοδότησε τους νεοναζί του AfD

Ελβετική φαρμακοβιομηχανία χρηματοδ…

• Όταν η ιστορία επαναλαμ...

Σε χαμηλά επίπεδα το ενδιαφέρον για εγγραφή νέων ψηφοφόρων

Σε χαμηλά επίπεδα το ενδιαφέρον για…

• Ενόψει ευρωεκλογών • Η ...

Διατεταγμένος εκφασισμός

Διατεταγμένος εκφασισμός

Γράφει: Νίκος Μπογιόπουλο...

Οδηγίες για ποινική έρευνα κατά του Νικόλα Χατζηγιάννη

Οδηγίες για ποινική έρευνα κατά του…

• Από τον Γενικό Εισαγγελ...

Οι χουντο-ναζί χρυσαυγίτες αποθεώνουν τη …δημοκρατικότητα του Παπαδόπουλου!

Οι χουντο-ναζί χρυσαυγίτες αποθεώνο…

Παραμονές του εορτασμού τ...

Ο Ακιντζί δηλώνει δεσμευμένος στις συμφωνίες του παρελθόντος

Ο Ακιντζί δηλώνει δεσμευμένος στις …

• Χαρακτηρίζει, ωστόσο, π...

Prev Next

Δημήτρης Αληθεινός: Ένας μόνιμος αναζητητής μιας νέας γλώσσας

Δημήτρης Αληθεινός: Ένας μόνιμος αναζητητής μιας νέας γλώσσας
Γράφει: Γιώργος Χριστοδουλίδης*

Μιλώντας με τον ζωγράφο Δημήτρη Αληθεινό, μου ήρθαν στο μυαλό στίχοι από το σπουδαίο ποίημα του R. F. Retamar «Μακάριοι οι ισορροπημένοι» και ειδικά το ακόλουθο απόσπασμα:

«Αλλά αφήστε ελεύθερους αυτούς που δημιουργούν τους κόσμους και τα όνειρα,
Τις αυταπάτες, τις συμφωνίες, τις λέξεις που μας διαλύουν
Και μας ξαναφτιάχνουν…».

Ο Δημήτρης Αληθεινός μίλησε στο ΚΥΠΕ σχεδόν για όλα, για τη ζωή του, τη φιλοσοφία του στην Τέχνη και τη ζωή, την άποψή του για τον χρόνο και τον χώρο, για τις «Κατακρύψεις» του ανά τον κόσμο και το αγωνιώδες μήνυμά τους, αλλά και για τη βαθιά του σχέση  με την Κύπρο και τη λύπη του που δεν έχει πολιτογραφηθεί Κύπριος πολίτης.

Αντισυμβατικός, μόνιμος αναζητητής μιας νέας γλώσσας για να εκφράσει το σταθερό όραμά του, είναι έτοιμος να δεχθεί με χαρά το ξεπέρασμα των έργων του για χάρη της αέναης ανανέωσης. Χαίρεται όταν σε κάποια μακρινή άκρη του κόσμου όπου κανείς δεν γνωρίζει την εικαστική του ιδιότητα, τον αποδέχονται πρώτα ως άνθρωπο ενώ ο ίδιος αποφεύγει συνειδητά να τους συστηθεί ως καλλιτέχνης. «Είναι μίζερο να θέλεις να είσαι για πάντα», τονίζει ενώ εξηγεί γιατί βρίσκεται απέναντι από κάθε μορφή εξουσίας.

Η Συνέντευξη

Ερ. Πότε αισθανθήκατε ότι ο προορισμός σας είναι η εικαστική τέχνη;
Απ. Το να το αισθάνεσαι μέχρι να το κάνεις, το χωρίζει μερικές δεκαετίες στην περίπτωση μου τουλάχιστον. Μου άρεσε πάντα να ζωγραφίζω, είχα έναν αδελφό μεγαλύτερο κατά 13 χρόνια, που ζωγράφιζε συνεχώς και μου άρεσαν αυτά που έφτιαχνε. Σε μια μεσοαστική οικογένεια όμως τότε, δεν ήτανε τόσο εύκολο να γίνεις ζωγράφος. Πιο εύκολο ήταν να πάρεις τη δουλειά του πατέρα σου και ο δικός μου ήταν ζαχαροπλάστης, μια άλλη τέχνη πολύ πιο «νόστιμη» από τη ζωγραφική. Στα 21 μου εν πάση περιπτώσει, αποφάσισα να γίνω ζωγράφος, μετά τη θητεία μου στο στρατό.

Ερ. Υποθέτω πως δεν είχατε ιδέα με τι ακριβώς θα είχατε καταπιαστεί εντός του πεδίου της ζωγραφικής…
Απ. Αν το ήξερα στα 21 μου…πιστεύω ότι πορευόμαστε με αυτό που είμαστε. Όταν είμαστε νέοι πορευόμαστε με αυτό που θα συναντήσουμε και όταν μεγαλώσουμε θα πρέπει να μην ξεχνάμε αυτό που αρχίσαμε. Και στις δυο περιπτώσεις υπάρχει μια μεταπήδηση στον χρόνο, εγώ την έκανα και εξακολουθώ να την κάνω. Δεν  ξεχνώ τι ήμουνα και τι όνειρα είχα. Εξακολουθώ να κάνω τα όνειρα που έκανα όταν ξεκίνησα τότε.

Ερ. Αισθάνεστε ότι από την αρχή της διαδρομής σας μέχρι σήμερα, παρά τις διαφοροποιήσεις σε μορφές και εκφράσεις, υπηρετείτε το ίδιο όραμα;
Απ. Είναι το μόνο που δεν έχω αλλάξει. Αυτό που συμβαίνει στους περισσότερους ζωγράφους είναι ότι κάποια στιγμή αποκτούν μια φόρμα, ένα τρόπο δηλαδή και είναι αναγνωρίσιμοι από αυτήν τη φόρμα. Και αυτό μπορεί να διαρκέσει σε ολόκληρη τους τη ζωή. Σε μένα δεν ήθελα και δεν θέλω να συμβεί κάτι τέτοιο, σε μένα αυτό που παραμένει αναλλοίωτο είναι ο λόγος για τον οποίο κάνω τέχνη, το σκεπτικό, η φιλοσοφία μου, ο τρόπος που βλέπω τα πράγματα.  Το ταξίδι όμως έχει πάρα πολλές στάσεις, έχει πάρα πολλά τοπία, δεν μπορώ να παραμείνω σε μια φόρμα, αυτό όμως που παραμένει αναλλοίωτο, είναι η δομή, η σκέψη, η έννοια. Όποιος πράττει διαφορετικά, καλά κάνει, εμένα όμως αυτό δεν μου πάει. Δεν πιστεύω σε δέκα ζωές, ούτε καν σε δυο, πιστεύω σε μια και αυτήν τη μια θέλω να τη γνωρίσω. Όταν κάνω τέχνη, θέλω κάθε μέρα μου να είναι διαφορετική. Αυτό έχει ρίσκο διότι πιο εύκολα ο κόσμος αναγνωρίζει τη φόρμα ενός ζωγράφου παρά την έννοια των έργων του. Το προτιμώ όμως το ρίσκο αυτό, παρά τη σιγουριά του σταυρού, επειδή για μένα η φόρμα είναι ένας σταυρός πάνω στον τάφο σου. Θέλω ο κόσμος να μυρίζεται την έννοια, την αγωνία που έχει ένα έργο, την ανάγκη του να ανανεώσει την εικαστική γλώσσα που είναι ένα πάρα πολύ σοβαρό εργαλείο. Πάρα πολλοί κάνουν ζωγραφική, λίγοι όμως είναι αυτοί που ανανεώνουν τη γλώσσα.

Ερ. Σε μια συνέντευξη σας λέτε ότι θα είσασταν ευτυχισμένος αν κάποια μέρα η επικαιρότητα των έργων σας λήξει, διότι αυτό θα σημαίνει ότι και το υπόβαθρο των ανησυχιών που τα γέννησε θα έχει λήξει κι αυτό…
Απ. Κάθε σήμερα πρέπει να περνάει το χθες. Για να υπάρξει πρόοδος πρέπει να υπάρχει και συνεχής αλλαγή, ανανέωση. Όταν λοιπόν ένα έργο ξεπερνιέται, ας είναι και το δικό μου, σημαίνει ότι ανανεώθηκε η γλώσσα και υπάρχει χώρος για τους νεότερους.

Ερ. Απαρνιέστε τη διαχρονικότητα των έργων σας; Το μήνυμα που μεταφέρουν για τις επόμενες γενιές;
Απ. Να σας το πω όπως το σκέφτομαι. Αν υπάρχει μήνυμα, οι επόμενες γενιές θα το διαβάσουν. Αυτό που ανανεώνεται είναι η γλώσσα. Πρέπει λοιπόν η γλώσσα να δέχεται ανανεώσεις που να είναι ουσιαστικές όχι φορμαλιστικές. Είναι μίζερο να θέλει να είσαι για πάντα! Δεν μπορείς! Όσο ματαιόδοξος και να είσαι θα πρέπει να έχεις το στοιχειώδη νου που λέει «είμαι προσωρινός».

Ερ. Σας προβληματίζει το θέμα της διείσδυσης της τέχνης σας αλλά και της τέχνης γενικότερα στις πλατιές μάζες; Έχω την αίσθηση ότι ο πολύς κόσμος δεν γνωρίζει ούτε τους καλλιτέχνες ούτε τα έργα τους. Η αναγνώριση είναι μήπως μια μεταγενέστερη υπόθεση;
Απ. Κοιτάξτε, μέσα από το έργο μου και μέσα από τα ταξίδια μου, περνούσα και εξακολουθώ να περνώ μεγάλο μέρος του χρόνου μου, σε τόπους που δεν με ξέρουν. Ούτε καν ξέρουν ποιος είμαι και αδιαφορούν παντελώς αν είμαι ή δεν είμαι ζωγράφος. Αυτό που δέχονται είναι εμένα ως άνθρωπο.

Ερ. Πριν καν σας γνωρίσουν ως ζωγράφο;
Απ. Μα δεν ξέρουν καν ότι είμαι ζωγράφος και δεν με ενδιαφέρει! Βρίσκομαι σε ένα χωριό στην Αφρική που άμα τους πεις Πικάσο θα σε κοιτάξουν και θα σου πουν «είσαι τρελός;». Είμαι λοιπόν εκεί και πρέπει να κερδίσω την εκτίμηση του πλήθους μετά των ισχυρών και μετά των πιο ισχυρών, ως ο άνθρωπος Δημήτρης Αληθεινός και όχι ως ποιητής με την έννοια αυτού που ποιεί. Αδιαφορούν γι’ αυτό που είμαι και δεν υπάρχει καν λόγος να το πω, αυτό που μετρά είναι οι πράξεις μου. Είναι το πως τους κοιτάω στα μάτια, είναι το πως μιλάω μαζί τους και αν είμαι ικανός ή ικανότερος απ’ ό,τι μπορούν να πιστεύουν ως ένας λευκός, κίτρινος, κόκκινος, δεν έχει σημασία. Επομένως, δεν χρησιμοποιώ καθόλου την ειδικότητά μου, δεν με ενδιαφέρει. Στο δυτικό κόσμο βέβαια όπου το παιγνίδι παίζεται αλλιώς, ξέρω τι έχω στα χέρια μου. Δεν είμαι ψευδομετριόφρων.

Ερ. Έχετε κάνει 210 κατακρύψεις έργων σας σε διάφορα μέρη του κόσμου. Θα ήθελα να μας πείτε για την αρχική ιδέα αυτής της πρωτοτυπίας...
Απ. Γεννήθηκα το 1945, ένα, δυο μήνες πριν από την πρώτη πυρηνική έκρηξη. Αυτό συνειδητά ή ασυνείδητα, με σημάδεψε. Το γεγονός δηλαδή ότι πλανήτης ήταν σε κίνδυνο και μαζί με τον πλανήτη, όπως το έβλεπα όταν ξεκίνησα τις κατακρύψεις το 1981, κινδύνευε και όλη η μνήμη η ανθρώπινη, με έκανε να είμαι ανήσυχος.  Στην εξέλιξη, κατάλαβα ότι το σύνθημα «σώστε τον πλανήτη» ήταν τελείως λάθος, γιατί το σωστότερο είναι «σώστε το ανθρώπινο είδος». Ο πλανήτης όσο υπάρχει ο ήλιος, θα υπάρχει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, κατάξερος, πλημμυρισμένος, αλλά θα υπάρχει. Το είδος μας δεν θα υπάρχει. Επομένως για μένα το σύνθημα είναι «σώστε το ανθρώπινο είδος». Δουλεύω λοιπόν με το όπλο που λέγεται τέχνη για να κάνω και τους άλλους να συνειδητοποιήσουν για τον κίνδυνο. Γιατί η τέχνη δεν είναι μόνον προς τέρψη αλλά είναι και προς συνειδητοποίηση. Εμείς οι ποιητές, έχουμε στα χέρια μας έναν θησαυρό που είναι η πανανθρώπινη μνήμη και αυτός ο θησαυρός που δημιουργήθηκε με κόπο, αίμα, πνεύμα για να αποδείξει ότι διαφέρουμε από τα άλλα είδη, θα χαθεί, μαζί του και εμείς. Είναι δυνατόν να μην ανησυχώ;

Ερ. Είναι μια πολιτική ή περιβαλλοντική ανησυχία; Έχετε χαρακτηριστεί ως ένας πολιτικοποιημένος καλλιτέχνης και όχι μόνον, σας χαρακτηρίζουν αντιεξουσιαστή, αντισυμβατικό, αντικομφορμιστή… Αποδέχεστε αυτούς τους όρους;
Απ. Δεν αποδέχομαι να με καταπιέζουν, δεν αποδέχομαι να μου κλείνουν τη μύτη και να μην μπορώ να αναπνεύσω, δεν αποδέχομαι να με εκμεταλλεύονται, να μου κόβουν τη χαρά, να μην είμαι ελεύθερος …αν αυτά  δικαιολογούν τους πιο πάνω τίτλους, ε τότε ναι είμαι όλα αυτά. Αλλά πέστε μου, οι άλλοι που τα αποδέχονται, τι είναι;

Ερ. Η στάση σας βασίζεται σε ιδεολογικές πεποιθήσεις; Νιώθετε ας πούμε αριστερός;
Απ. Αν όλα αυτά που λέω με κατατάσσουν στην αριστερά επειδή και η αριστερά τα πιστεύει, τότε είμαι αριστερός.  Όχι σε κάποιο κόμμα βεβαίως. Αν εκφράζουν και τη δεξιά, είμαι δεξιός.  Εγώ είμαι με αυτά! Θέλω να πω όμως επιστρέφοντας στις κατακρύψεις, ότι έχω κάνει και στην Κύπρο και μάλιστα μια που έκανα πριν μερικά χρόνια ότι είναι από τις πιο αγαπημένες μου.

Ερ. Υπάρχει κάποιο χρονοδιάγραμμα αποκάλυψης των κατακρύψεων;
Απ. Όχι, μόνο όταν περάσει ο κίνδυνος.  Όταν ο κίνδυνος εξάλειψης του ανθρώπινου γένους παρέλθει, δεν έχουν λόγο ύπαρξης τα έργα. Τα έργα γίνονται για να συνειδητοποιήσει ο κόσμος αυτήν την απειλή καθώς και πως, ό,τι πιο πολύτιμο έχουμε είναι η μνήμη και η μνήμη είναι η τέχνη. Ένα παράδειγμα που λέω πολύ συχνά είναι ότι αν οι δεινόσαυροι κάνανε τέχνη, θα ξέραμε κάτι γι’ αυτούς.  Ζήσανε πιο πολύ απ’ ό,τι ζούμε εμείς στον πλανήτη, αλλά επειδή δεν έκαναν τέχνη, δεν ξέρουμε τίποτα γι’ αυτούς, μόνο τα κόκαλα τους μελετούμε.

Ερ. Οι άλλες τέχνες σας εμπνέουν;
Απ. Όταν από την ποίηση και τη μουσική, το μέσα σου πλουτίζεται και γίνεται ωραίο, είναι σαν το λίπασμα. Το χώμα καλλιεργείται, παίρνει αέρα και βγαίνουν λουλούδια.

Ερ. Έχετε γράψει δυο μανιφέστα για την οπλοτέχνη. Μοιάζουν με επαναστατικά κείμενα, καλούν σε εξέγερση. Μιλήστε μας γι’ αυτά...
Απ. Ανδρώθηκα ως ποιητής μέσα στη χούντα. Άρχισα να συνειδητοποιώ το όπλο που έχω στα χέρια μου, την τέχνη, μέσα στη δικτατορία.  Η πρώτη μου έκθεση το 1972, αποτελείτο από έργα εναντίον της χούντας. Στη δεύτερη μου έκθεση, επίσης αντιχουντική, το 1973, η ασφάλεια ήρθε να με συλλάβει, αλλά ξέφυγα και πήγα στην Ιταλία. Είμαι εναντίον κάθε εξουσίας. Το ξέρω ότι οι έννοιες του θύτη και του θύματος είναι αναπόσπαστες της ανθρώπινης πορείας στον κόσμο. Διαβάζοντας για όλες αυτές τις παράνομες οργανώσεις που υπήρχαν, τις επαναστατικές, διαπίστωσα ότι είχαν θεωρίες για τα πάντα, δεν είχαν μια συγκεκριμένη άποψη για τον πολιτισμό. Ήταν μια αναπηρία, μια υστέρηση. Όμως δεν μπορείς να κάνεις επανάσταση αν δεν έχεις άποψη για το τι είναι η τέχνη για σένα. Έτσι αυθαίρετα, πήρα την πρωτοβουλία, μέσα από δυο μανιφέστα για το Κίνημα της Οπλοτέχνης, που είχε ένα αρχηγό και έναν οπαδό που ήμουνα εγώ. Άλλοι καλλιτέχνες δεν θέλησαν να ενταχθούν.

Ερ. Γενικώς οι καλλιτέχνες φοβούνται  μην χρωματιστούν πολιτικά;
Απ. Ναι αυτό είναι αλήθεια. Το 1974 κάποιοι Κύπριοι φοιτητές ήθελαν να κάνουν μια αφίσα για την εισβολή και όλοι οι καλλιτέχνες στους οποίους απευθύνθηκαν, τους αρνήθηκαν. Μέσω ενός φίλου, το αίτημα έφθασε και σε μένα. Την αφίσα την έχω μέχρι σήμερα στο εργαστήρι μου…

Ερ. Ρίξατε μια «γέφυρα» για να μιλήσουμε και για τη σχέση σας με την Κύπρο, η οποία χρονολογείται από πολύ παλιά…
Απ. Αισθάνομαι πολύ Κύπριος, λυπάμαι που δεν έχω κυπριακό διαβατήριο και υπηκοότητα. Αλήθεια το λέω. Λυπάμαι πάρα πολύ…

Ερ Ελπίζω μετά από αυτήν τη συνέντευξη οι αρμόδιοι να ενεργήσουν…
Απ. Δεν ξέρω, δεν έχω και εκατομμύρια στην τράπεζα…(γέλια) Εν πάση περιπτώσει, σε μια συνέντευξη πριν χρόνια με τη φίλη μου την Νίκη Κατσαούνη  με ρώτησε κάτι παρόμοιο και είχα πει: Ήμουν πέμπτη δημοτικού όταν κρέμασαν τον Καραολή και τον Δημητρίου, και βγήκαμε στους δρόμους για να συλλέξουμε υπογραφές ώστε να μην τους κρεμάσουνε. Θυμάμαι τον εαυτό μου μικρό παιδί να παρακαλώ τους περαστικούς για μια υπογραφή…αυτή ήταν η πρώτη μου σχέση με την Κύπρο…μια ζητιανιά υπογραφών…
Μετά νοικιάζαμε από Κύπριους και παίζαμε με τα παιδιά τον Διγενή και την ΕΟΚΑ. Πυροβολούσαμε φυσικά όλους τους Άγγλους. Αργότερα βέβαια, έμαθα για τον εφιάλτη της οργάνωσης «Χ». Πολλούς γείτονες μας τους είχαν εκτελέσει οι Χίτες αλλά εγώ δεν ήξερα ότι ο αρχηγός τους ήταν ο Γρίβας και ότι ο Γρίβας και ο Διγενής, ήταν το ίδιο πρόσωπο. Αυτή ήταν μια σχιζοφρένεια που μόνο Έλληνας μπορούσε να έχει.
Το 1983 έγινε μια έκθεση στην Πύλη της Αμμοχώστου με τίτλο «Επτά Έλληνες σε ένα νέο ταξίδι» και ήμουν κι εγώ εκεί πέρα. Είχα ένα πολύ μεγάλο έργο, το χάριζα στον Λέλλο Δημητριάδη, αλλά δεν το δέχτηκε. Από τότε, μέχρι σήμερα αυτή η δημιουργική σχέση με την Κύπρο δεν έχει σταματήσει καθόλου.

Ερ. Στις 31 Οκτωβρίου σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Μεταφορών, εγκαινιάζεται στη Λεμεσό, στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης, μια μεγάλη έκθεση σας. Τι να περιμένουμε;
Απ. Η έκθεση έχει τίτλο «Το Ύστερον, το Πρότερον, Εμείς». Είναι δηλαδή το πριν, το μετά, και ανάμεσα τους η στιγμή. Γίνεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο, δηλαδή εκεί όπου ο χρόνος έχει αποκτήσει μυθολογικές διαστάσεις. Θέλω να ευχαριστήσω τις κυρίες Πηλείδου, Ιερωνυμίδου και τον επιμελητή του Μουσείου τον Γιάννη Βιολάρη. Σεβόμενος τα αντικείμενα - επί το πλείστον χρηστικά, του σπιτιού - του Μουσείου που είναι γεμάτα μύθο, εκθέτω το έργο μου.  Ο χρόνος είναι φίλος του ανθρώπου, είναι φίλος μου, ο χώρος είναι ο εχθρός, αυτός που φέρνει τη φθορά. Όσο πιο πολύ αποβάλλουμε το χώρο από μέσα μας, τόσο πιο καλά είμαστε. Τα αντικείμενα του Μουσείου δεν ξέρουμε πόσο χρόνο έχουν μέσα τους διότι δεν είναι πουθενά γραμμένο. Αυτό που μας κάνει να αισθανόμαστε ιδιαίτερα είναι ο μύθος. Το να πάρω εγώ ένα καθημερινό αντικείμενο και να μπορέσω να το κάνω μύθο, αυτό έχει αξία. Η έκθεση είναι ένας διάλογος με αυτό το πράγμα. Υπάρχει εκεί ας πούμε ένας πεσμένος κίονας και το έργο λέγεται «Η γοητεία της πτώσης». Ας μην πούμε όμως περισσότερα, να κρατήσουμε και κάτι για τους επισκέπτες!

* ΚΥΠΕ

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

back to top